با چه روشی فرزندم را برای نماز صبح بیدار کنم؟

نماز

بیدار کردن فرزند برای نماز صبح

فرزندمان را در هنگام نماز صبح با چه روشی بیدار کنیم؟

پاسخ:

گرایش کودک به پذیرش ارزش ها و یا دستورهای دینی تنها در سایه احساس شخصیت و ارزشمندی خویش تحقق می یابد.

بنابراین کودکان نقش تعیین کننده ای دارند و والدین و معلمان در موقعیت های مناسب تنها زمینه ساز و هدایتگرند. متأسفانه گاهی اوقات والدین و مربیان می کوشند مسائل دینی را در فرصتی کوتاه از طریق گفتاری مستقیم و با پند و اندرز و تذکرات مکرر، به کودکان منتقل و یا تحمیل کنند، در حالی که کودکان خود باید ارزش ها را دارا شوند، دلایل آن را بپذیرند و با میل آن را در صحنه عمل به کار گیرند، نه این که قواعد را به آن ها دیکته کرده و به اجبار بقبولانیم.

امام علی(ع) می فرماید: “فإنّ القلب إذا اکره عمی؛ اگر دل به کاری مجبور گردد، کور می شود”.(۱)

از این رو چه بسا فرزندان در خانه پدر و مادر که سلطه و اقتدار را ملاحظه می کنند، نماز می خوانند، ولی با تغییر موقعیت، آن را ترک می کنند، چون ارزش های دینی برای آنان درونی نشده است.

والدین باید در تعامل گروهی با احترام دو سویه، به تبادل اطلاعات و احساسات بپردازند و فضای دوستی را فراهم نموده و به آن ها فرصت و اجازه بحث و استدلال و سؤال کردن دهند.

هیچ ارزش و اعتقاد و اصولی را قبل از آن که زمینه لازم عاطفی و روانی آن برای کودک فراهم آید و یا خود به آن متمایل شده باشند، نباید به وی تحمیل کرد.(۲)

امام خمینی(ره) با اینکه نسبت به انجام تکالیف شرعی فرزندانش بسیار مقید بودند، اما از ایجاد تلخی در جان کودک پرهیز داشتند. یکی از فرزندان امام می گوید:

“زمانی همسرم از روی عادت خانوادگی، صبح ها دخترم را از خواب شیرین بیدار می کردند که نماز بخواند. امام که در جریان قرار گرفتند، پیغام فرستادند که شیرینی اسلام را به مذاق بچه تلخ نکن و چقدر این حرف به جا بود و تأثیر عمیقی بر روحیه دخترم گذاشت، به طوری که بعد از آن خودش سفارش می کرد که برای نماز صبح حتماً بیدارش کنیم”.(۳)

یکی دیگر از فرزندان می گوید: “یک بار از آقا سؤال کردم که: آیا اجازه دارم فرزندم را برای نماز صبح بیدار کنم، فرمودند: خواب را بر بچه تلخ نکن”.(۴)

روش الگویی

نکته دیگر استفاده از روش الگویی است. فرزندان بیش از آن که به گفتار والدین بیندیشند، به عملشان می نگرند. پدر و مادر اگر به نماز اوّل وقت با رعایت آداب آن توجه نمایند، عملاً انجام تکالیف مذهبی را به فرزندان آموزش داده اند.

این روش به مراتب از آموزش زبانی مؤثرتر است. امام صادق(ع) می فرماید: ‌”با غیر زبانتان (عملتان) مردم را به نیکی ها دعوت کنید”. (۵)

تشویق

نکته آخر: استفاده از تشویق و ارزش گذاری است. البته تشویق به عنوان کمک انگیزه مطرح است، نه اصل انگیزه، یعنی باید فرزند بفهمد که عملش مورد توجه والدین است، ولی وابسته به تشویق نگردد که اگر تشویقی نبود، عمل ترک شود. بدیهی است که کودک هرچه بزرگ تر می شود، احساس نیاز او به تشویق کم تر می شود، ولی در اوایل لازم است اگر فرزند پسر است، برای او سجاده و تسبیح و کالای مورد علاقه او را تهیه کرد اما اگر دختر است، چادر نماز با سجاد و غیره به عنوان جایزه تهیه گردد. در این جهت می توان از مربیان مدرسه کمک گرفت.

__________________

پی نوشت ها:

  1. نهج البلاغه، قصار ۱۸۴، فیض الاسلام.
  2. رضا فرهادیان، آن چه درباره کودکان و نوجوانان باید بدانیم، ص ۹۳ ـ ۸۷، با تلخیص.
  3. مجموعه مقالات، کنگره بررسی اندیشه و آثار تربیتی حضرت امام خمینی، ص ۳۹۱٫
  4. همان.
  5. بحارالانوار، ج ۶۷، ص ۳۰۳٫

درباره نویسنده

محمد دهقان هستم . متولد سال 1363

مطالب مرتبط

home